با توجه به مطالب عنوان شده توجه به نقش محلات و وجود آنها در شناخت مسائل و آسیب های اجتماعی بسیار حائز اهمیت است و بررسی محلات و شناخت مدیریت محله می تواند ما را در شناخت وکاهش آسیب های اجتماعی یاری دهد .
انسانها بر خاسته از محلات هستند و این رفتار و اندیشه های انهاست که محلات و به تبع آن شهر را میسازد.

محله به عنوان کوچکترین واحد تقسیمات شهری و سلولهای تشکیل دهنده بافت شهری در نظام برنامه ریزی شهری نقش ویژه و خاصی را ایفا میکند.

از آنجایی که محلات در کنار همدیگر به شهر معنا و هویت می بخشند، امروزه در بسیاری از شهرها با پدیده بحران هویت به ویژه در کلانشهرها رو به رو هستیم که با مشارکت آگاهانه ساکنین محلات و واگذاری کار مردم به خودشان و نوسازی و رشد و توسعه هر محله و منطقه به وسیله مدیران و ساکنین آن، میتوان این خلأ را برطرف کرد که از این طریق علاوه بر هویت بخشی بیشتر به محلات با شناخت عوامل محیطی و تغییر آنها مقدمات تغییر و تحول ساختاری فراهم آمده و می توان در حل مشکلات محله گامی مثبت بر داشت.
در جامعه امروز شهری برای دستیابی به توسعه پایدار شهر، محلات بنیادی ترین عناصر شهری و حلقه واسط بین شهر و شهروندان محسوب می شوند.

از گذشته های دور، محله ها در شکل دهی و سازماندهی امور شهری جایگاه ویژه ای داشتند. هر محله با ارائه خدمات روزمره مورد نیاز خود و با ایجاد نمادهای محله ای و ویژگی های خاص، موجب می شد ساکنان آن نوعی احساس تعلق و نوعی هویت داشته باشند تا جایی که هر شهروند با نام محله ای که در آن می زیسته شناخته می شد. در گذشته جهت مدیریت آبادانی، پاکسازی و ایجاد امنیت و… از اهالی محله مشارکت می خواستند و در تمام مسائل مربوط به محله، نقش شهروندان حایز اهمیت بود، ولی به مرور این نقش از مردم سلب شد و ساکنان محله ها از هویت خاص محله خود تهی شدند. در چنین وضعیتی شهروندان خود را منفعل و جدا از محله و شهر احساس می کردند و همچنین مسائل شهر در غیبت شهروندان اداره می شد. در این بین محله ها و شهر وضعیت ناپایداری می یابند و تعهد در این جامعه به عنوان فرصتی برای با فضیلت شدن و خدمت به جامعه تلقی نمی گردد.

برای بهبود شرایط سکونت در شهرها ، با توجه به وجود مشکلات اجتماعی ناشی از آثار تمرکز جمعیت در این اماکن، آنچه که بیش از حد مورد توجه قرار دارد، حفظ ارزش های اجتماعی و فرهنگی و در ارتباط قرار داشتن انسان با محیط طبیعی و اجتماعی است.

وجود مشکلات اجتماعی در شهرهای امروز بدان معناست که شاید صنعت و پدیده های صنعتی ، بین انسان و طبیعت او جدایی افکنده باشد اگرچه صنعت در نواحی مختلف دنیا نتایج مثبتی را به دنبال داشته ولی این امر در کشورهای در حال توسعه موجب بروز عوارضی شده که به گونه ای متفاوت با کشورهای توسعه یافته قد بر افراشته و بر شهرها صدمات جبران ناپذیری وارد آورده است که از مهمترین آنها تضعیف روابط اجتماعی و فرهنگ سنتی سکونت بین ساکنان نواحی مسکونی است.در این میان محلات شهری که از کوچکترین و در عین حال مهمترین بخش های شهر است که نخستین و شگفت آورترین محلی که یک فرد بعد از خانواده به آن پا می گذارد محله است. فرد با ورود به محله به دنیای جدیدی قدم می نهد که همواره سعی در شناخت آن دارد.

لذا مشاهده می کنیم که محله یکی از مهم ترین و جذاب ترین موضوعات برای یک انسان .توجه به محلات شهری و مدیریت محله در حال حاضر بسیار حائز اهمیت است زیرا با گسترش شهرها و تغییر نوع ساخت و ساز و کاهش ارتباط مردم نقش محلات و تاثیرات مثبت آن کمرنگ شده و این امر می تواند باعث افزایش بزهکاری و معضلات اجتماعی در سطح محلات و در مجموع در حیطه شهر شود. لذا برای داشتن محله ای سالم و امن توجه به این مسائل حائز اهمیت است.

شاید بتوان گفت محلات از مهمترین و آسیب پذیرترین نقاط شهری هستند.

بنابراین باید در نظر بگیریم استفاده از توان شهروندان می تواند شهر را در داشتن محله های امن یاری کند.

استفاده از تجربیات گذشته و ایجاد همدلی بین ساکنان محلات با مدیریت صحیح راهی مناسب و به جا برای ایجاد شهری امن است.

بافت شهری شهرهای بزرگ به‌گونه‌ای است كه در برخی از مناطق خیابان‌ها باریك و غالباً یك طرفه هستند و همین مسئله موجب ایجاد ترافیك‌های سنگین و پیچیده می‌شود و بسیاری از وسایل حمل و نقل در این گرداب ترافیك گیر می‌كنند و راهی برای خروج از آن ندارند.

متأسفانه برخی از افراد به معنای واقعی دوستدار ماشین هستند و از پیاده‌روی یا استفاده از وسایل نقلیه عمومی اجتناب می‌كنند و برای كوتاه‌ترین مسیر هم از خودروهای شخصی استفاده می‌كنند در حالی كه متوجه نیستند چه ضررهای عمیقی به خود و جامعه وارد می‌كنند و به غیر از آلوده كردن هوا و ایجاد مشكلات ترافیكی به سلامتی خود هم آسیب می‌رسانند.

مشكلات زندگی شهری در شهرهای بزرگ آنچنان گسترده و پیچیده شده است كه اگر هر چه سریع‌تر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود زندگی انسان‌های زیادی به خطر خواهد افتاد.

محققان در بررسی‌های خود به این نتیجه رسیده‌اند كسانی كه در روستاها و مناطق آرام و بدون سر و صدا و تنش زندگی می‌كنند بسیار كمتر از افرادی كه در شهرها زندگی می‌كنند دچار بیماری‌های روانی و افسردگی می‌شوند و در شهرها نیز كسانی كه از قسمت‌های شلوغ و پرترافیك شهر عبور می‌كنند دو برابر بیشتر از كسانی كه در مناطق بی سر و صدا، آرام و كم‌ترافیك تردد می‌كنند دچار بیماری‌های روحی و روانی می‌شوند.

به گفته كارشناسان و محققان افرادی كه در خیابان‌های شلوغ و پرترافیك تردد می‌كنند دائم مغزشان در حال فعالیت و بررسی شرایط اطراف است و نگران موقعیت خود در خیابان شلوغ و پر ازدحام هستند بنابراین فشار و اضطراب زیادی به آنها وارد می‌شود چرا كه در تلاش هستند تا خود را به جای امن و آرام برسانند.

نمی‌توان انتظار داشت كه مشكلات كلان شهرهای ایران یك روزه و یك شبه حل و فصل شود اما مسئولین باید از میان مشكلات اساسی‌ترین و بنیادی‌ترین آنها را شناسایی و در كوتاه مدت حل كنند كه مسلماً یكی از جدی‌ترین و مهم‌ترین این مشكلات، معضل ترافیك و حمل و نقل است.

سازمان بهداشت جهانی در گزارشی درباره تأثیر آلودگی هوا بر سلامت روانی انسان‌ها اعلام كرده كه آلودگی یكی از مهم‌ترین عوامل بروز افسردگی در میان افراد است و در حدود 40 درصد از مردم به دلیل مشكلات ترافیكی و استرس‌های ناشی از تردد در شهرهای بزرگ دچار افسردگی و اضطراب می‌شوند.

افزایش ضربان قلب، سردردهای شدید، مشكلات ایجاد شده در سیستم شنوایی، بینایی و دیگر سیستم‌های حیاتی بدن از جمله دیگر آثار سوء آلودگی هوا است كه گریبانگیر انسان‌ها در شهرها شده است و متعاقباً زمینه‌ساز بروز بیماری‌های مغز و اعصاب و سكته قلبی و مغزی شده است.

در واقع حل مشكل آلودگی وابسته به حل مشكل ترافیك است و هر اندازه كه از حجم ترافیك شهری كاسته شود به همان میزان از حجم آلاینده‌های هوا كاسته خواهد شد.

ساخت و تجهیز پارك‌ها و فضای سبز در مناطق مختلف شهری و ایجاد پاركینگ‌های طبقاتی و ارزان و امن در خیابان‌ها برای تردد كمتر خودروها جهت یافتن پاركینگ‌های مناسب، جلوگیری از تردد بیهوده در سطح شهر، تجهیز ناوگان اتوبوسرانی و… از جمله اقداماتی است كه برای جلوگیری از آلودگی هوا توسط كارشناسان توصیه می‌شود كه مسلماً رعایت این توصیه‌ها احتیاج به برنامه‌ریزی و كار فرهنگی جامع و مناسب دارد.۰

غلامرضا فرجاه
“کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری”