در واقعیت‌ علی‌رغم رشد کمّی احزاب در سالیان اخیر، شاهد تنزل کیفی احزاب و بدل شدن آنان به گعده‌‌های سیاسی دوستانه هستیم که به دور از ساختار مدون و تشکیلات منسجم، به جای ارائه مانیفست و یا ایده مؤثر در جهت برون‌رفت از مشکلات موجود، به دورهمی‌هایی با چاشنی لابی‌گری جهت تحصیل مناصب مبدّل شده‌اند. در چنین شرایطی افزایش بی‌پشتوانه تعداد احزاب که غالباً فاقد گفتمان بدیع هستند و اعضای هیأت مؤسس آن‌ها غالباً از افراد درجه دو یا مستعفی احزاب بزرگ‌تر و ریشه‌دار‌تر محسوب می‌شوند؛ نه تنها به توسعه امر سیاسی و جلب مشارکت نمی‌انجامد بلکه در جهت سرکوب آن عمل می نماید.

لذا برای خروج از وضعیتی که در آن اغلب احزاب با فقدان تشکیلات منظم، آموزش کادر سیاسی، استمرار در فعالیت و گفتمان‌محوری در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مواجه هستند سه راهبرد زیر ضروری به نظر می‌رسد:

۱. ادغام احزاب کوچک و کم‌کار در تشکل‌های بزرگ‌تر و کارآمدتر با هدف تجمیع منابع انسانی و فکری.
۲. سخت‌گیری بیشتر در اعطای مجوز و بررسی دقیق‌تر صلاحیت متقاضیان بر اساس الزامات قانونی.
۳. اجرای دقیق و بدون ‌مسامحه ماده ۶ قانون «نحوه فعالیت احزاب و گروه‌های سیاسی» مصوب ۱۳۹۴ که احزاب را ملزم به داشتن دفتر فعال، اعضای رسمی، گزارش‌های مالی شفاف و برگزاری کنگره‌های منظم می‌کند.

تورقّی تطبیقی بر نظام‌های حزبی در سایر کشورها نشان می‌دهد که پیگیری اصول سخت‌گیرانه در این زمینه نه تنها مانع دست‌یابی به توسعه سیاسی و فعالیت حزبی نیست بلکه عاملی در جهت تقویت فعالیت حزبی به شمار می‌رود. برای نمونه در آلمان، احزاب برای کسب فعالیت قانونی باید در چند ایالت دفتر داشته و تعداد حداقلی اعضای خود را معرفی کنند.

در ترکیه، حزب سیاسی تنها زمانی رسمیت می‌یابد که در دست‌کم نیمی از استان‌ها شعبه فعال داشته باشد. همچنین در برخی از کشورهای شمال اروپا، شفافیت مالی و ارائه گزارش‌های عمومی از منابع و هزینه‌ها از شروط بقای نهاد حزبی است. این معیارها تضمین می‌کنند تکثر سیاسی مفهومی منفک از تورم سیاسی است و احزاب نباید صرفاً روی کاغذ وجود داشته باشند، بلکه باید پایگاهی واقعی و تاثیرگذار در جامعه پیدا کند تا کثرت سیاسی منجر به کسالت سیاسی نشود.

این در حالی است که در ایران، با وجود افزایش تعداد احزاب، شمار اعضای فعال آنان در سال‌های اخیر نه تنها رشد نکرده بلکه در مواردی کاهش نیز یافته است. این شکاف میان کمیت و کیفیت می‌تواند موجودیت احزاب را زیر سؤال ببرد. تا زمانی که احزاب در فرم و محتوا تغییر نکنند و گفتمان نوآورانه و قابل تحقق ارائه ندهند، مرجعیت سیاسی خود را در میان مردم از دست داده و مشروعیت اجتماعی‌شان نیز به شدت تضعیف خواهد شد.

انتهای پیام/

حالا به حق می‌توان شالی‌کاری را از مظلوم‌ترین، پرهزینه‌ترین و کم‌درآمدترین  مشاغل حوزه کشاورزی برشمرد. شغلی که با هزینه‌های زیاد کاشت، داشت و برداشت مقرون به صرفه نیست.

دولت که در زمینه شالی‌کاری عملاً از تقسیط قیمت سموم و کود کشاورزی تا معافیت از پرداخت حق‌آبه و ایجاد سیاست‌های تشویقی جهت تولید برنج حمایتی نمی‌کند و حتی از راه‌اندازی یک دبیرخانه برنج هم در وزارتخانه جهاد کشاورزی در جهت تسهیل امورات شالی‌کاران امتناع می‌کند، قطعاً بدون جلب نظر سایر ذینفعان، شایستگی دخالت در تعیین قیمت نیز نخواهد داشت.

در حالی که ارتباط شالی‌کار با دولت در شرایط «ما را به خیر تو امید نیست» قرار دارد، انتظار می‌رود مدیران عالی حوزه جهاد کشاورزی و رسانه‌ها موضعی منطقی، مبتنی بر بازار و دقیق‌تر نسبت به وضعیت برنج داشته باشند. توقع می‌رود در شرایطی که هنوز در استان‌های شمالی، کشاورزی به صنعت تبدیل نشده و تولیدکننده انگیزه کافی برای تولید ندارد، فشار افکار عمومی متمرکز بر جلوگیری از واردات بی‌رویه برنج بی کیفیت خارجی [خصوصاً در فصل شالی‌کاری] باشد تا ضمن تأمین محصول سالم و باکیفیت، با ارائه تسهیلات دولتی به تولیدکننده، قیمت برنج تعدیل شده، حمایت از تولید داخلی صورت گرفته و رضایت مصرف کننده نیز حاصل شود.

محمدطاها محمودی؛ روزنامه‌نگار

این برآورد غلط که ناشی از ارزیابی نادرست اپوزوسیون خارج‌نشین و عدم تحلیل عمیق از ریشه‌های هویتی و تاریخی جامعه ایرانی داشت، رژیم صهیونیستی و همراهانش را در نیل به اهداف استراتژیک خود ناکام گذاشت.

در شرایط فعلی که امنیت به عنوان نیاز مشترک تمام طبقات اجتماعی برشمرده می‌شود و پس از مقاومت و انسجام اجتماعی بی‌نظیر در جامعه ایرانی که بسیاری از تحلیل‌ها را مضمحل ساخت، حال وقت آن است که این اتحاد و همبستگی ملی را حفظ و تقویت کرد و از هر گونه چند دستگی سیاسی که مخل وحدت ملی است پیشگیری نمود.

ساختار تصمیم‌گیر در چنین شرایطی که با تقویت اعتماد اجتماعی، بیش از پیش، پیش‌زمینه‌های به‌روز‌رسانی و تصحیح حکمرانی در زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی فراهم شده است می‌تواند با سرعت و دقت نظر بیشتر در نیل به حفظ و توسعه همبستگی اجتماعی گام بردارد.

ین فرصت از آن جهت حائز اهمیت فراوان است که عموماً در زمان تجاوز خارجی به کشور همبستگی اجتماعی به اوج می‌رسد و جامعه ایرانی در جنگ ۱۲ روزه مهر محکمی بر این نظریه زد. می‌توان امروز، یعنی دوره پساجنگ را وقت اصلاح رویکرد‌های ناهمگون با خواست حوزه عمومی، دگرگونی ساختار‌های سنتی، شنیدن بیش از پیشِ مطالبات گروه‌های سیاسی و اجتماعی، تقویت و چابکی ساختار‌های بروکرات، جایگزینی کارکردگرایی و شایسته‌سالاری به جای بی عملی و رخوت در تصمیم‌گیری و به صورت کلی در پیش گرفتن رویه‌ای نوین در جهت ترمیم شکاف‌های اجتماعی و سیاست‌گذاری‌های اجتماعی مناسب از سوی نظام حکمرانی دانست. عصری که می‌تواند ضمن قدرشناسی متقابل دولت و ملت، سرآغازی بر مرور روندها، تداوم رویه‌های مثبت و اصلاح شیوه‌های منسوخ باشد.

یادداشت ؛ محمدطا‌ها محمودی

روزنامه‌نگار

راه‌آهن رشت–آستارا؛ حلقه طلایی کریدور شمال–جنوب

پروژه راه‌آهن رشت–آستارا که به‌ عنوان آخرین حلقه گم‌شده کریدور بین‌المللی شمال–جنوب شناخته می‌شود، افق جدیدی برای تجارت منطقه‌ای و جهانی می‌گشاید. این مسیر ریلی، ایران را به بازارهای حوزه قفقاز، دریای کاسپین، اوراسیا و نهایتا اروپا متصل می‌کند و با کاهش هزینه‌ها و زمان حمل‌ونقل، زمینه‌ای برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی فراهم می‌کند. گیلان به‌ واسطه این پروژه، می‌تواند نقشی کلیدی در شبکه تأمین جهانی کالا ایفا کند.

از کشاورزی سنتی تا اقتصاد لجستیک‌محور

گذار گیلان از یک اقتصاد عمدتا کشاورزی به سمت یک اقتصاد ترانزیت‌محور، تحولی بنیادین در ساختار اشتغال، زیرساخت‌ها و حوزه سرمایه‌گذاری این استان به همراه خواهد داشت. با گسترش زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انبارداری، فعالیت‌هایی نظیر لجستیک، مدیریت زنجیره تأمین، خدمات بندری و صادرات‌محور جایگزین بخش‌هایی از فعالیت‌های سنتی کشاورزی خواهند شد. این تغییر نه‌تنها چهره اقتصادی استان را دگرگون می‌کند، بلکه فرصت‌های اشتغال جدید و متنوعی برای جوانان فراهم خواهد کرد.

دریا؛ دارایی استراتژیک گیلان در مسیر توسعه پایدار

سواحل دریای خزر، به‌ویژه بنادر انزلی و آستارا، ظرفیت عظیمی برای ایجاد یک شبکه حمل‌ونقل ترکیبی (ریلی–دریایی) دارند. توسعه پایانه‌های لجستیکی دریایی و اسکله‌های چندمنظوره، گیلان را در مسیر کریدورهای بین‌المللی مانند طرح «راه ابریشم جدید» قرار خواهد داد. این هم‌افزایی دریا و ریل، مزیت رقابتی بزرگی در برابر رقبای منطقه‌ای ایجاد می‌کند.

ترکیب هوشمند ترانزیت و گردشگری فرهنگی

هم‌زمان با توسعه زیرساخت‌های اقتصادی، احیای عناصر فرهنگی–تاریخی استان نیز می‌تواند ابعاد جدیدی از توسعه پایدار را فعال کند. کاروانسراهای قدیمی، بازارهای سنتی‌ و بافت تاریخی شهرهایی مانند رشت و انزلی، ظرفیت تبدیل‌شدن به مراکز فرهنگی–تجاری مدرن را دارند. این ترکیب می‌تواند گردشگران داخلی و خارجی را به تجربه‌ای متفاوت از «تجارت و تاریخ» در گیلان دعوت کند. برگزاری جشنواره‌های محلی، نمایشگاه‌های بین‌المللی در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک‌ و رویدادهای فرهنگی با محوریت گیلان می‌تواند تصویر جدیدی از این استان به نمایش بگذارد: گیلان به‌ عنوان «پل ارتباطی فرهنگ‌ها» میان آسیا و اروپا.

هویت تاریخی در دل آینده اقتصادی

استان گیلان، که روزگاری بخش مهمی از مسیر جاده ابریشم دریایی بوده است، امروز می‌تواند با تکیه بر موقعیت جغرافیایی ممتاز و پشتوانه فرهنگی غنی خود، به یکی از نقاط کانونی پیوند اقتصادهای منطقه‌ای و جهانی بدل شود. ثبت جهانی عناصر میراث ملموس و ناملموس گیلان در فهرست یونسکو، از‌ جمله موسیقی، غذا، معماری سنتی و صنایع‌ دستی، می‌تواند هم‌زمان با رشد اقتصادی، هویت محلی را نیز در متن تحولات حفظ و تقویت کند.

فرصتی بی‌بدیل برای جهشی پایدار

فرصتی که امروز پیش‌روی گیلان قرار دارد، ترکیبی از موقعیت جغرافیایی ممتاز، پروژه‌های کلیدی زیرساختی و ظرفیت‌های فرهنگی–تاریخی منحصربه‌فرد است. اگر این مسیر با سیاست‌گذاری‌های دقیق، مشارکت بخش خصوصی و نگاه بین‌المللی مدیریت شود، گیلان می‌تواند به الگویی موفق از توسعه منطقه‌ای در ایران بدل شود؛ الگویی که در آن ترانزیت و توریسم، دو موتور اصلی رشد اقتصادی و فرهنگی باشند.

این کمبود ناشی از مجموعه‌ای از عوامل است؛ از یک‌سو عدم توانایی در خلق ثروت از حوزه گردشگری و گردشگران و از سوی دیگر، ضعف عملکردی یا کوتاهی مدیران مرتبط در ادوار مختلف. اما در وضعیت کنونی، نه نگاشتن پیرامون قصور مسئولین دردی از گیلان دوا می‌کند و نه ذکر مشکلات و مصیبت‌ها تغییری در حال و روز این استان ایجاد می‌کند. اکنون بیش از هر زمان دیگری، انتظار می‌رود مرکزنشینانِ تصمیم‌ساز که از گیلان تنها جنگل‌های سرسبز هیرکانی، دریای کاسپین و مهمان‌نوازی مردمانش را دیده‌اند، نگاهی دقیق‌تر به وضعیت نابسامان زیست‌محیطی، اقتصادی و زیرساختی این منطقه داشته باشند.

در مردادماه سال گذشته، مدیرکل سرمایه‌گذاری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از تخصیص اعتبار ۵ درصدی به ۱۰ استان برتر برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری خبر داد. اما در کمال تعجب، گیلان به‌عنوان یکی از سه استان پرمسافر و مقصد اصلی گردشگری، از این طرح کنار گذاشته شد. طبق بند (ع) تبصره ۹ قانون بودجه ۱۴۰۲، ۵ درصد از اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای هر استان به توسعه زیرساخت‌های گردشگری اختصاص می‌یافت که گردشگری گیلان از جلب و جذب این اعتبار بی‌نصیب ماند.

حال که برخی استان‌های گردشگرپذیر از مسیر توسعه گردشگری جا مانده‌اند، انتظار می‌رود با حمایت دولت در حوزه‌های زیرساختی چون آب، برق، گاز و، از همه مهم‌تر، محیط‌زیست که در گیلان به سمت نابودی پیش می‌رود، حداقل بخشی از خسارات زیست‌محیطی، عمرانی و اقتصادی جبران شود.

گیلان، به‌عنوان استانی با جاذبه‌های گردشگری چهارفصل، نیازمند یک ستاد خدمات سفر دائمی و مدیریت هوشمند، با هماهنگی میان تمام دستگاه‌ها و توجه ویژه دولت است. در غیر این صورت، مشکلاتی همچون کمبود اقلام غذایی، تخریب آسفالت معابر، تولید بی‌رویه زباله و کمبود انرژی تنها به دستاورد سفر هم‌وطنان به گیلان تبدیل می‌شود که هم تجربه سفر را برای مسافران تلخ می‌کند و هم باعث آزردگی خاطر ساکنان این استان می‌شود.

تا زمانی که گیلان به‌صورت جامع و پایدار درگیر توسعه نشود، گردشگری در این استان به صنعت تبدیل نخواهد شد و تا زمانی که با ورود میلیون‌ها مسافر به گیلان، هنوز این استان از بنزین تا نان و تخت‌های بیمارستان با ناترازی‌ مواجه باشد، کیفیت خدمات گردشگری کاهش یافته، روند توسعه متوقف و محیط‌زیست گیلان همچنان به سوی زوال پیش خواهد رفت.

گرچه رقابت‌های المپیک به نسبت پارالمپیک دارای عمومیت بیش‌تر و در نتیجه مخاطبان بیش‌تر است و از این حیث با رقابت‌های پارالمپیک قابل مقایسه نیست اما به نظر می‌رسد در رسانه‌های رسمی و غیر رسمی داخل کشور، آن‌طور که شایسته است به این رقابت‌ها پرداخته نمی‌شود.

بخشی از این کاستی‌ها متوجه ماست. رسانه به ذائقه مخاطبان توجه می‌کند و بر اساس تمایلات آن‌ها به تولید و انتشار محتوا می‌پردازد. قطعاً عنصر رسانه در این میان، چنین نیازی را از سوی جامعه مخاطب حس نکرده است و علی‌رغم عدم پوشش زنده برخی از مسابقات ورزشکاران ایرانی، گله و یا موج اعتراضی جدی را متوجه خود ندانسته و با آن روبرو نشده است.
تقریباً همگان متفقند رقابت های المپیک، هیجانی‌تر، جذاب‌تر و پرمخاطب‌تر است؛ اما این اماره نباید دلیلی بر بی توجهی به رقابت‌های پارالمپیک باشد.

بر اساس گفته‌ها بین ۱۰ الی ۱۵ درصد جمعیت کشور را معلولان تشکیل می‌دهند، یعنی حداقل ۸ میلیون نفر از مردم کشورمان دارای انواع معلولیت هستند. هرچند که آمار معلولان تحت پوشش بهزیستی ۱ میلیون و ۵۰۰ نفر برآورد شده است. نباید از نظر دور نداشت که چنین آماری، جمعیت کمی از افراد داخل کشور را تشکیل نمی‌دهد و عملکرد، خلاقیت و نبوغ معلولان نخبه و خصوصاً این ۶۲ نابغه ورزشیِ ایرانی که در المپیک حضور دارند، بر نگرش، تصمیم گیری، آینده‌نگری و نگارش نقشه راه آن یک میلیون و ۵۰۰ هزار معلول رسمی و ۸ میلیون معلول غیر رسمی کشور تأثیری مستقیم خواهند داشت؛ تا باور داشته باشند «می‌توان با وجود کاستی‌ها، درخشید و شگفت انگیز شد».

چند روز پیش، ویدیویی از ابراهیم حمدو، پینگ‌پنگ‌‌باز ۴۸ ساله مصری که هر دو دستش را در کودکی و در تصادف قطار از دست داده بود، میلیون ها بار دیده شد. این پینگ‌پنگ‌باز مصری از ۴۰ سالگی وارد ورزش حرفه‌ای شد و اکنون که می‌بایست دوران بازنشستگی اش را جشن بگیرد، راکت به دهان در پارالمپیک رقابت می‌کند. وی برای زدن سرویس از پای راستش استفاده می‌کند و خانه و زندگی‌اش در یک روستاست. تنها همین جلوه از رقابت‌های پارالمپیک امید را در دل‌های خیل کثیری از ناامیدانی که راه انفعال و انزوا پیش گرفته‌اند زنده می‌کند.

اشاعه این فرهنگ مستغنی از تکاپو، تلاش و مقاومت یک انسجام همگانی را می‌طلبد تا کسانی که در جامعه دچار معلولیت [خاصه نقصان‌های جسمی و حرکتی] هستند به دور از زیست منفعلانه، با حضوری فعالانه و تحسین‌برانگیز در جامعه، نگاه دلسوزانه و ترحم‌آمیز جامعه را برچینند و با تکیه بر استعدادها و توانمندی‌های خود، سبکی الهام بخش و الگومدار را زیست کنند.

خاصیت امیدآفرینی این گردهمایی جهانی نه فقط محدود به معلولان جهان، بلکه متعلق به تمام مردم دنیاست. خاصیت پمپاژ امید در آن به گونه‌ای است که توده‌ای از امید را در روح تمامی ناامیدان و برجای نشستگان می‌دمد تا به یاد داشته باشند هیچ مسیر دشواری، جواز سکون نمی‌دهد و همواره باید در حرکت بود.
حال برای بهبود احوال درهم‌شکستگان و امید بریدگان ایران و جهان، نیکوست که امروز و در این ایام، حمایت‌های معنوی خود را از این قهرمانان دریغ نکنیم تا از سویی گمان نکنند افتخارآفرینی‌‌های کاروان اعزامی کشورمان به توکیو، در نگاه مردم کم‌ارزش است و از سوی دیگر، تشویق و تبلیغ هرچه بیش‌تر این ورزشکاران -که در شرایطی سخت‌تر از انسان‌های فاقد معلولیت توانستند به اهداف خود دست یابند- علاوه بر مفتخر کردن یک ملت، امیدی برای شروع دوباره بسیاری از مردم نيز باشد.

با عنایت به موارد فوق، می‌توان دریافت که مفهوم نخبه به معنای «برگزیده از هر چیز» محدود در مفاهیم آکادمیک و دانشگاهی نیست و دلیل قانع‌کننده‌ای مبنی بر کنار گذاشتن افراد غیرتحصیل کرده و فاقد تحصیلات عالیه از این دایره یافت نمی‌شود. هرچند که در حوزههای هنری و ورزشی، از نخبگان با عنوان هنرمند و ورزشکار یاد می‌شود و قرارنگرفتن‌شان در سازوکارِ ساختاریِ «نخبگی» قابل توجیه است، اما افراد دارای مهارتهای غیر آکادمیک از قرار گرفتن دردایره ساختاری و بروکراتیک این تعریف در کشور بازمانده‌اند؛ چون ثبت اختراع، نمره درسی بالا و یا ثبت مقاله بین‌المللی در آن حرفه تعریف شده نیست. نباید از نظر دور داشت که با نگاهی دقیقتر به این مقوله، تعریف «نخبه»، مخترع بودن و صرفِ تخصص در علوم تجربی و مهندسی نیست. از دیدگاه برخی، گویی علوم انسانی در هیچیک از رشته‌هایش نه نخبه‌ساز است و نه نخبه‌پرور و نخبگی باید منحصراً بر علوم طبیعی اطلاق شود. نه اینکه به لحاظ ساختاری امکان قرارگیری فرزانگان علوم انسانی در تشکیلات سازمانی نخبگان وجود ندارد، اما باید پذیرفت این حلقه برای پژوهشگران عرصه علوم انسانی تنگ‌تر است.

با این تفاسیر، به نظر می‌رسد هر نهاد و بنیادی که ادعای نخبه‌گرایی دارد و خود را اصطلاحاً پاتوق نخبگان می‌داند، باید تجدید نظری در نگاه مضیقش به مفهوم «نخبگی» داشته باشد و همه‌جانبه‌نگری در این مقوله را نصب العین قرار دهد. نگاه ساختاری به مفهوم Elite در کشورمان، افراد مستعد در حوزه‌های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و… را کاملاً نادیده گرفته و در عین حال با ساختاری غیرشفاف و نامعلوم امکان ورود غیرنخبگانِ رانتی را به مجموعه‌هایی فراهم می‌کند که پیشوند و پسوند نخبه و نخبگان را بر دوش می‌کشند.

هرچند که مطرحترین و یا شاید بزرگترین مجموعه مربوط به نخبگان، یعنی «بنیاد نخبگان» بر اساس اطلاعیه‌ای در پرتال رسمی‌اش اعلام کرده هیچ عضوی ندارد اما این دستگاه حاکمیتی باید با نگاهی همه‌جانبه‌نگرانه در زمینه «نخبه‌شناسی»، «نخبه‌پروری»، «نخبه‌گزینی» و «نخبه‌گماری» فعالیت کند.
نگاهی که تاکنون در عمل شاهد آن نبوده‌ایم؛ چنانکه نه تنها نخبگان فنون و مهارتهای مختلف و البته مهم و ارزشمند غیر آکادمیک نادیده گرفته شده‌اند بلکه حتی از ظرفیتهای علمی رشته‌های دانشگاهی علوم انسانی هم استفاده درخور توجهی نشده است. حال اینکه نادیده گرفتن علوم انسانی و محصلین شاخه‌های مختلف آن، خیانت به جامعه‌ای است که برای اداره کردنش و همچین ارتقای سطح زندگی در آن بیش از هر چیز به علوم انسانی و نخبگانش نیازمندیم.

شاید قبل از این هرگز سبک زندگی‌مان تا این حد تحت تأثیر یک عامل بیرونی قرار نگرفته بود تا اینکه این بلای ناگهانی بر سر مردم دنیا آوار شد. از شمال تا جنوب، از شرق تا غرب و از دورافتاده‌ترین جزیره‌ها تا متمدن‌ترین ایالات جهان پنجه در پنجه این غول بی شاخ و دم انداختند.

تغییرات در سبک و الگوهای زندگی در ابعاد ظاهری و روانی چنان محرز بوده‌است که شستن مرتب دست‌ها، حفظ فاصله اجتماعی در اماکن عمومی، استقرار دائمی ماسک‌ها بر صورت و همراه داشتن یک الکل جیبی، قریب به یک سال است که به عادت هرروزه خیلی از ما تبدیل شده است.

تأثیر مخرب کووید ۱۹ در جزء جزء زیست شخصی و اجتماعی افراد و در تار و پود زندگی جامعه هویداست. امروز با خانواده‌های عزاداری مواجهیم که پدر، مادر، خواهر، برادر و یا فرزندشان، قربانی کرونای مرموز شده‌است؛ با جامعه‌ای مواجهیم که مفاخر و اندیشمندانی را از دست داده‌است که قابل تکرار نخواهند بود؛ با مردمانی روبه‌رو هستیم که کسب و کارهای‌شان تعطیل یا کم رونق شده‌است و در کنار سختی تحمل بار مشکلات اقتصادی و معیشتی، نگران سلامتی و دلواپس ضربان منظم قلب‌های عزیزانشان هستند.

می توان گفت تقریباً تمامی صنوف و مشاغل به انحای مختلف و به میزان متفاوت از شیوع این ویروس منحوس، متضرر و بخشی از آن‌ها نیز تعطیل و یا محدود شده‌اند.

نگارنده قصد دارد تا مختصری از اثرات شیوع این ویروس را در سطح زندگی مردم بررسی نماید:

رسانه، فضای مجازی و کرونا

یقیناً نقش مؤثر رسانه‌ها در ایام شیوع این ویروس، بیش از سایر مواقع احساس می‌شد؛ فضای مجازی و رسانه در این ایام بیش از گذشته ایفای نقش نمود و خصوصاً در روزهای قرنطینه خانگی، پس از خانواده، نزدیک‌ترین به اشخاص و اساسی‌ترین عامل تحصیلی و تفریحی به شمار می‌رفت. البته در این بین برخی از رسانه‌ها و شبه رسانه‌ها با تولید اخبار نامطمئن و نادرست، باعث ایجاد امواج ناامیدی و بعضاً امیدواری کاذب در سطح عمومی شدند که سطح نامناسب سواد رسانه‌ای در عموم، یکی از دلایل اصلی شیوع کرونا‌وار این اخبار در سطح اجتماع بود.

ورزش، هنر و کرونا

در حالی که جهان، المپیک ۲۰۲۰ توکیو را انتظار می کشید؛ قدرت تخریب این ویروس، بزرگترین رویداد ورزشی جهان را نیز به تعویق انداخت و مسابقات گروهی را برای چند ماه تعطیل کرد. حالا پس از گذشت یک سال نیز، غالب مسابقات گروهی مثل فوتبال، در ورزشگاه‌های خالی از تماشاگر و یا با تماشاگر محدود برگزار می شود. این بیماری که روح را از ورزش گرفت، موسیقی، تئاتر و سینما را نیز شدیداً تحت تأثیر قرار داد. حداقل در شش ماهه‌ نخست شیوع این ویروس نه خبری از کنسرت بود و نه تئاتری روی صحنه. درهای سینما هم که پس از پایان پیک دوم کرونا به روی مخاطبین بازگشایی شد. در این بین هنرمندان نیز به لحاظ اقتصادی روزهای سختی را سپری کرده‌اند و بی‌شک مردم نیز برای دیدن هنرمندها و لذت بردن از هنر آن ها، لحظه شماری می‌کنند.

آموزش، تحصیل و کرونا

تحصیل و آموزش، پیش‌نیاز توسعه انسانی در جوامع است. بی‌شک جامعه‌ای که از توسعه انسانی باز بماند، هرگز نخواهد توانست به توسعه پایدار نائل آید. با تغییر سبک تدریس اساتید و معلمان و نحوه تحصیل دانشجویان و دانش‌آموزان از حالت حضوری به مجازی، کیفیت تحصیل و آموزش به شکل قابل توجهی کاهش پیدا نموده و حال پس از گذشت حدود یک سال از شیوع این بیماری، عدم راندمان رضایت‌بخش در تحصیل مجازی کماکان هویداست. در هرحال با اولین نسل از محصلانی مواجهیم که حداقل یک ترم را بدون نشستن سر کلاس درس پاس کرده‌اند!

حکومت داری، سیاست و کرونا

این پاندمی، محک خوبی برای سیاستمداران و حاکمان سراسر دنیا بود تا توانایی خود را در مواجهه با یک بحران جهانی بسنجند. حاکمانی که دغدغه‌شان ساماندهی بیمارستان‌ها، گندزدایی و‌ سم‌پاشی معابر، عملیاتی نمودن قرنطینه همگانی و… بوده و اکنون به واردات واکسن و حتی به تولید آن می‌اندیشند. در این مدت، دیدارهای دیپلماتیک به حداقل کاهش پیدا کرد؛ اما سیاست تعطیلی نداشت. تماس‌های تلفنی و پیغام‌های دیپلماتیک مقامات کشورها کماکان برقرار بود و اصلی‌ترین محور گفت‌و‌گوی آن‌ها راهکارهای گذر از کووید۱۹ و همکاری‌های دوسویه و چندسویه در این موضوع بود.

ایران نیز که مانند سایر کشورهای جهان ایام سختی را در آغازین روزهای شیوع این ویروس گذراند، امروز با برقراری روابط دیپلماتیک مناسب با کشورهای مختلف، توانسته است تاکنون دو محموله واکسن کرونای «اسپوتینگ وی» را وارد کشور نماید که پس از برچسب گذاری و کدگذاری در سامانه TTAC برای واکسیناسیون مدافعان سلامت در شبکه بهداشتی کشور توزیع خواهد شد. دکتر سعید نمکی، وزیر بهداشت و درمان نیز نوید تولید واکسن ایرانی کرونا در بهار ۱۴۰۰ را داده است.

نویسنده در این یادداشت، مختصراً به چند مورد از موارد متأثر از این پاندمی بحران‌زا اشاره نموده است و طبعاً نمی‌توان اثرات وسیع و مخرب کرونای یک ساله را در چند سطر برشمرد. اما نکته دیگری که می توان به صورت گذرا بدان اشاره نمود فاصله فیزیکی افراد از یکدیگر و بالطبع، خلأ عاطفی به وجود آمده میان آن‌هاست که البته در ماه‌های ابتدایی همه گیری این ویروس بیشتر دیده می‌شد اما در کنار تمامی مصائب و مشکلات همه گیری کویید۱۹، عادت همیشگی دستگیری و نوع‌دوستی در بین مردم کشورمان باعث شد تا علی­رغم لزوم رعایت فاصله فیزیکی، خلأهای عاطفی با همدلی پر و پوشانیده شود. در همان روزهای ابتدایی این بیماری خانمان‌سوز که کمبود وسایل حفاظت فردی و آمار فاجعه‌بار کرونایی‌ها از یک سو و تعطیلی بسیاری از مشاغل و فشار مضاعف به اقشار آسیب‌پذیر از سوی دیگر، بار مشکلات فراوانی را برای مردم پدید آورده بود، بسیاری از هموطنان با تولید لوازم پزشکی و بهداشتی و جمع آوری کمک‌های نقدی و غیر نقدی، نقش پررنگی را در برطرف کردن معضلات و کمبودهای آن روزها ایفا کردند.

در نتیجه آنچه که اهمیت دارد، متبلور شدن این روحیه و استفاده بهینه دولت و مجموعه‌های حاکمیتی از این سرمایه­های مردمی است.

به هر تقدیر، ریشه­کن شدن این بیماری یا دست­کم پایان یافتن پاندمی کرونا در گرو نگاه ویژه دولت­ها و عملکرد مسئولانه مردم است و امروز که با ساخت واکسن، امیدها برای بازگشت زندگی به روال عادی دوباره زنده شده است، جامعه جهانی بیش از پیش محتاج همیاری و همکاری متقابل میان دولت­ها و ملت­ها است.

یادداشت ؛محمدطاها محمودی

فعال رسانه ای _ فرهنگی